Patron değişti, haklar ne oldu? İşçileri yakından ilgilendiren detaylar ortaya çıktı

İş yerinin el değiştirmesi, çalışanların haklarını ortadan kaldırmıyor. Mevzuata göre iş yeri devredildiğinde, çalışanların mevcut iş sözleşmeleri ve kazanılmış hakları aynı şekilde yeni işverene geçiyor. Peki iş yeri satıldığında işçilerin hangi hakları korunuyor, yeni işverenin sorumlulukları neler oluyor?

Sosyal Güvenlik Başuzmanı ve Türkiye Gazetesi Yazarı İsa Karakaş, bugünkü köşesinde konuya dair çarpıcı detayları gündeme taşıdı.

Karakaş'ın yazısı şöyle:

YENİ PATRON, ESKİ HİZMET: MAZİNİN HAKLARI KİME EMANET?

Hizmet Süresinde Kesintisizlik Esastır: İş yeri kapısını kilitleyip anahtarı yeni sahibine teslim eden işveren, sorumluluktan tamamen sıyrılamaz. "Su akar, yatağını bulur" misali, işçinin emeği ve kıdemi de yeni işverene aynen intikal eder. Yasalarımız der ki: Devralan işveren, işçinin hizmet süresinin esas alındığı tüm haklarda, işçinin ilk işe başladığı tarihi baz almak zorundadır. Yani yeni patron, "Ben seni yeni aldım, geçmişin beni ilgilendirmez" diyemez.

Birlikte Sorumluluk İlkesi: Devir mukavelesinin imzalandığı gün, hakların korunması adına milattır. Devir tarihinden önce doğmuş ve ödenmesi gereken borçlardan hem eski (devreden) hem de yeni (devralan) işveren el ele, omuz omuza sorumludur. Biz buna hukuk dilinde müşterek ve müteselsil sorumluluk diyoruz. Ancak adalet terazisi eski işverene ömür boyu zincir vurmaz; devreden işverenin bu ortak sorumluluğu devir tarihinden itibaren tam 2 yıl ile sınırlandırılmıştır.

ŞİRKET BİRLEŞMELERİNDE İNCE AYAR: TÜZEL KİŞİLİKLERİN OYUNU

Gerçek Kişi ile Şirket Bir Değildir: Söz konusu olan limited, anonim veya diğer tüzel kişiliğe haiz şirketler olduğunda, işin rengi biraz değişir. "Her kuşu bitirdik, bir leylek kaldı" misali, “şirket evliliklerinde” ince nüanslar vardır. Eğer bir şirket başka bir şirketle birleşiyor, ona katılıyor veya kabuk değiştirip türünü (nevini) değiştiriyorsa, yukarıda bahsettiğimiz "2 yıllık birlikte sorumluluk" hükümleri uygulanmaz. Çünkü burada tam bir külli halefiyet, yani hukuki bir bütünleşme söz konusudur.

Önemli İstisna: Eğer bir iş yeri, iflas bayrağını çekmiş ve malvarlığının tasfiyesi sonucu başkasına devredilmişse, yine bu koruma kalkanı ve devralanın sorumluluğu hükümleri işlemez. İflas, hukukun âdeta "sözün bittiği yer" dediği bir alandır.

“DEVİR BAHANE, FESİH ŞAHANE” DİYEMEZSİNİZ!

Bazı işverenler iş yeri devrini, yük kabilinden gördükleri işçilerden kurtulmak için bir fırsat bilirler. "Fırsat bu fırsat" diyerek tazminatsız işten çıkarma planları yaparlar. Oysa kanun barikatı nettir: Ne eski işveren ne de yeni işveren, sırf iş yerinin devrini gerekçe göstererek iş sözleşmesini feshedemez. Aynı şekilde, işçi de "Patronum değişti, ben bu yeni zat ile çalışmam" diyerek işi bırakıp tazminat talep edemez; çünkü devir tek başına işçiye haklı fesih imkânı tanımaz.

KIDEM TAZMİNATINDA "ZAMAN AŞIMI" EZBERİ BOZULUYOR!

Eski Kanunun Yaşayan Ruhu: İş hukukunda en çok kafa karıştıran ve "Zurnanın zırt dediği yer" olarak nitelendirilen husus kıdem tazminatıdır. Mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi hâlen dimdik ayaktadır ve iş yeri devirlerinde de rehberimizdir. Bu hükme göre; iş yerinin devri, intikali veya nakli hâlinde işçinin kıdemi, tüm işverenlerin yanındaki hizmet sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır.

İki Yıllık Sınır, Kıdeme Sökmez! İşte can alıcı nokta: Normal işçilik alacaklarında eski patronun sorumluluğu 2 yıl ile sınırlı iken, kıdem tazminatında bu süre sınırı tamamen ortadan kalkar. Kıdem tazminatına ilişkin anayasa maddesinde bir zaman sınırlaması öngörülmediği için, 4857 sayılı Kanun'daki 2 yıllık ortak sorumluluk süresi kıdem tazminatını bağlamaz.

Kimin Payına Ne Düşer? Peki, eski patron sonsuza kadar her şeyden mi sorumludur? Hayır. "Her koyun kendi bacağından asılır." Eski işverenin sorumluluğu:

İşçiyi bizzat çalıştırdığı süreyle,

Ve iş yerini devrettiği esnadaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle (son ücretle değil) sınırlıdır.

Devir bir fesih olmadığı için, devir anında hemen kıdem tazminatı, ihbar tazminatı veya yıllık izin parası gibi feshe bağlı haklar istenemez. İşçi yeni patronun yanında çalışmaya devam eder, ne zaman ki emeklilik veya haklı fesih gibi bir nedenle işten ayrılırsa, tazminatın tamamını yeni patrondan ister; yeni patron da eski patronun dönemine düşen kısmı (devir tarihindeki ücret üzerinden) gidip eski patrondan rücu yoluyla talep edebilir.

ÜCRET, FAZLA MESAİ VE İZİNLER: KİM, NE ZAMAN SORUMLU?

İşçinin devirden önce hak ettiği; ödenmemiş ücreti, fazla mesai alacakları, hafta tatili çalışmaları ile ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücretleri tam bir ortaklık konusudur. Bu geçmiş borçlardan hem eski patron hem yeni patron devir tarihinden itibaren 2 yıl boyunca müştereken ve müteselsilen sorumludur. 2 yıl geçtikten sonra eski patronun kapısını çalamazsınız, tek muhatap yeni patron kalır.

Devir sonrası eski patronu bağlamaz: Devir tarihinden sonraki çalışmalar sebebiyle doğan ücret, fazla mesai ve diğer her türlü işçilik alacağından devreden eski işverenin zerre kadar sorumluluğu yoktur. Devir sonrasına ait tüm hak edişlerden yeni işveren tek başına, tabiri caizse "günahıyla sevabıyla" sorumludur.

***

“Hayatta iken çok görülen bir damla sevgi; Mezarda derya/deniz olsa ne fayda?"