Bitlis, Hakkâri, Muş ve Van'a 1 Milyar TL’lik Dev Yatırım

Bölgesel Kalkınmada Yeni Dönem

37 Stratejik Proje Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA), 2025 yılında TRB2 Bölgesi olarak adlandırılan Bitlis, Hakkâri, Muş ve Van illerinde dev bir kalkınma seferberliği başlattı. Proje teklif çağrıları ve güdümlü destekler kapsamında tam 37 proje onaylandı. Toplam yatırım tutarı ise eş finansmanlarla birlikte 300 milyon TL’ye ulaştı.

2025 yılı içerisinde Ajans tarafından yürütülen merkezi programlar kapsamında Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı (CMDP), Çalışan ve Üreten Gençler Programı (CUGEP) ve Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı (SOGEP) kapsamında 9 projeye 376,6 milyon TL destek sağlanmıştır. Eş finansman ile birlikte toplam yatırım tutarı yaklaşık 780,6 milyon TL olmuştur.

Turizm Sektörünün Geliştirilmesine Yönelik Küçük Ölçekli Altyapı Mali Destek Programı kapsamında 9 projenin desteklenmesine karar verilmiştir.

Ahlat Kadınlar, Engelliler ve Karavan Park Bölümlü Halk Plajı Projesi’nin temel amacı; Ahlat ilçesi Tunus Mahallesi'nde Van Gölü sahilinde kadınlara ve engellilere özel alanları ile karavan parkı bulunan modern bir halk plajı oluşturmaktır. Peyzaj çalışmalarıyla desteklenecek olan bu alanın, gerekli prosedürler tamamlanarak "Mavi Bayrak" ödülü alması ve ziyaretçilere hijyenik, güvenli bir yüzme ortamı sunması hedeflenmektedir. Proje; Van Gölü'nün korunması ve kadın personel istihdamı ile cinsiyet eşitliğinin sağlanması gibi sürdürülebilir sosyal değerlere katkı sunacaktır. Ayrıca plajın, ulusal su sporları ile engelli voleybol müsabakalarına ev sahipliği yaparak bölgedeki turizmi canlandırması ve yerel istihdama katkı sağlaması beklenmektedir.

Hüseyin Dede Türbesi Restorasyonu Projesi, Bitlis’in Tatvan ilçesindeki Hüseyin Dede Türbesi’ni aslına uygun şekilde restore ederek bu önemli kültürel ve manevi mirası gelecek kuşaklara aktarmayı amaçlamaktadır. Türbe, bilimsel yöntemlerle korunup yapısal olarak belgelenirken aynı zamanda halkın inanç dünyasındaki yerini koruyacak canlı bir mekan olarak yaşatılacaktır. Çevre düzenlemesi, bilgilendirme panoları ve tanıtım çalışmalarıyla türbenin inanç turizmi rotalarına dahil edilmesi ve bölge ekonomisine katkı sağlaması hedeflenmektedir. Restorasyon süreci, yerel halkın kendi değerlerine sahip çıkma bilincini güçlendirirken Bitlis’in zengin kültürel çeşitliliğini daha görünür kılacaktır. Kültürel mirasın korunması ile yerel kalkınma arasında bağ kuran bu girişim, yeni bir cazibe noktası oluşturarak bölgedeki istihdam olanaklarını destekleyecektir.

Adilcevaz Urartu Kef Kalesi ve Mucizeler Manastırının Turizme Kazandırılması Projesi Adilcevaz’daki Kef Kalesi ve Mucizeler Manastırı’nın yol yapımı, çevre düzenlemesi ve bilgilendirme donatılarıyla turizme kazandırılmasını amaçlamaktadır. İlçenin ziyaretçi sayılarını artırmak için mevcut destinasyonların niteliksel olarak iyileştirilmesi hedeflenmektedir. Turizmde çeşitliliğin sağlanmasıyla bölge ekonomisi geliştirilecek; bu sayede hem alternatif gelir kaynakları oluşturulacak hem de yeni istihdam alanları açılacaktır.

Hakkâri Mir Kalesi Altyapı ve Çevre Düzenleme Projesi ile Hakkâri şehir merkezinde yer alan ve şehrin simgelerinden biri olan 4.530 m² alana sahip Mir Kalesi’nin il halkının ve yerli ve yabancı turistlerin kullanımına açılması, ilin tarihi dokusunun korunarak yeniden canlandırılması ve gelecek nesillere aktarılmasının sağlanması amaçlanmaktadır. Proje kapsamında Kale üzerindeki yapının işlevlendirilerek kafe, restoran, hediyelik eşya satış noktası gibi alanlara dönüştürülmesi ve yerel ekonomiye katkı sağlaması hedeflenmektedir.

Çukurca'nın İlk ve Tek Kültürel Butik Oteli Projesi kapsamında Çukurca'nın tarihi ve kültürel mirası olan 22 adet tescilli Çukurca evinden, turistik tesis ve turizm faaliyetleri için uygun görülen 2 evin aslına uygun olarak rölöve ve restorasyonunun yapılması amaçlanmaktadır. Restore edilecek bu evler, Çukurca Belediyesi bünyesinde turizm tesisi olarak işlevlendirilecek ve ilçenin sosyal, kültürel ve ekonomik kalkınmasına katkı sağlayacaktır. Restore edilecek evlerden 25 odalı bir butik otel kurulacak ve 50 kişilik bir restoran oluşturulacaktır. Kurulacak tesislerde 11 kişi eğitime tabii tutularak istihdam edilecektir.

Tarihi Murat Köprüsü Kültür Evi ve Dinlenme Merkezi Projesi kapsamında inşa edilecek Kültür Evi ve yapılacak çevre düzenlemeleri ile Tarihi Murat Köprüsü ve çevresinin turistik altyapısının iyileştirilmesi amaçlanmaktadır. Öncelikle, yeni Kültür Evi, yürüyüş yolları, dinlenme alanları ve çevre düzenlemeleri tamamlanarak ziyaretçilerin kullanımına sunulacaktır. Bununla birlikte, ziyaretçi bilgilendirme ve tanıtım materyalleri hazırlanacak bilgilendirme panoları bölgeye yerleştirilerek kültürel mirasın daha görünür hale gelmesi sağlanacaktır. Projenin tamamlanmasının ardından, ilk 12 ay içerisinde ziyaretçi sayısında yaklaşık %20 oranında artış hedeflenmektedir.

Kızılağaç Kanyonu Rekreasyon Projesi Kızılağaç Zuhur Vadisi/Kanyonu olarak tanımlanan alanın turistik ihtiyaçlara göre düzenlenmesini içermektedir. Proje kapsamında bekçi kulübesi, araç park alanı, karavan park alanı, mesire alanı, kamelyalar, dijital güvenlik takip odası, lavabolar, mescit,  ışıklandırma direkleri ve güvenlik kamera sistemleri, yürüyüş yolu, geçiş koridoru ve asma köprü yapımı gibi faaliyetler hayata geçirilecektir.

Van Kalesi Güney Surlarının Aslına Uygun Restore Edilmesi ve Turizme Kazandırılması Projesi kapsamında Eski Van Şehri'nin güney surlarının yaklaşık 200 metre uzunluğunun restore edilmesi ve turizme kazandırılması hedeflenmektedir. Restorasyon süreci boyunca surların tarihi kimliği titizlikle korunurken, ziyaretçiler için güvenli ve erişilebilir bir gezi rotası oluşturulacaktır. Alana kazandırılacak bilgilendirici unsurlar sayesinde, yerli ve yabancı turistlere nitelikli bir turizm deneyimi sunulması amaçlanmaktadır. Güney surlarının bütüncül bir görünüme kavuşturulmasıyla kentin tarihi silueti yeniden canlandırılacak ve bölgenin kültürel değerleri daha görünür hale getirilecektir.

Hoşap Kalesi Karşılama Merkezi Projesi kapsamında Hoşap Kalesi ziyaretçileri için modern, erişilebilir ve işlevsel bir Karşılama Merkezi inşa edilerek ziyaretçi deneyiminin en üst seviyeye çıkarılması hedeflenmektedir. Proje ile kale ve çevresine dair çok dilli bilgi panoları ve dijital rehberlik sistemlerinden oluşan kapsamlı bir bilgilendirme altyapısı kurulacaktır. Bölgedeki turistik çeşitliliği artıracak bu girişimle, yerel halka yeni ekonomik fırsatlar sunulması ve istihdamın artırılması amaçlanmaktadır. Bu çalışmalar aracılığıyla Hoşap Kalesi’nin görünürlüğü artırılarak, bölgenin ulusal ve uluslararası turizm alanındaki cazibesi güçlendirilecektir.

İmalat Sanayinde Yeşil Dönüşüm Hızlandırma Programı (Alternatif Hibe Desteği) ile TRB2 Bölgesi’nde (Bitlis, Hakkâri, Muş ve Van illeri) faaliyet gösteren mikro/küçük işletmeler ve kooperatiflerin yeşil dönüşüme konu faaliyetlerinin Türkiye Sosyal Kapsayıcı Yeşil Geçiş (SoGreen) Projesi önceliklerine katkı sağlayacak şekilde desteklenmesi amaçlanmıştır. Program kapsamında 25 projenin desteklenmesine karar verilmiştir. Bu projelere sağlanacak destek tutarı 40 milyon TL seviyesindedir. Proje sahiplerinin eş finansmanı ile birlikte TRB2 Bölgesi’nin imalat sanayisine yaklaşık 63,48 milyon TL yatırım gerçekleşecektir.

Tahir Paşa Konağı'nın Yeniden Canlandırılması ve Turizme Kazandırılması Güdümlü Proje Desteği kapsamında 616 m² kapalı alana sahip konak yapısında rekonstrüksiyon çalışmaları ile bahçe alanında 137 m² büyüklüğünde çok amaçlı toplantı salonu inşa edilmektedir. Konak yapısı yeniden işlevlendirildiğinde yılda 20.000 ziyaretçinin gelmesi beklenmektedir. Projenin destek tutarı 12,5 milyon TL olup toplam yatırım tutarı 50 milyon TL seviyesindedir.

Fizibilite Desteği Programı kapsamında Güroymak Belediyesi tarafından sunulan Obsidyen Taşı Kaynaklarının Kullanım Alanları ve İşlenebilirlik Fizibilitesi ve Bitlis Organize Sanayi Bölgesi Müdürlüğü tarafından sunulan Bitlis Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü 2. Etap Alt Yapı Fizibilite Raporu Hazırlama İşi projeleri destek almaya hak kazanmıştır. İki projenin destek tutarı toplam 730 bin TL’dir. Obsidyen Taşı Kaynaklarının Kullanım Alanları ve İşlenebilirlik Fizibilitesi kapsamında Nemrut Dağı eteklerinde bulunan ve rezerv açısından çok zengin olan obsidyen taşının ekonomiye kazandırılması amaçlanmaktadır. Güroymak ilçesi ve çevresinde doğal olarak bulunan obsidyen taşının ekonomik, kültürel ve endüstriyel potansiyelini ortaya koymak, bu doğal kaynağın işlenmesi, değerlendirilmesi ve ticarileştirilmesi olanaklarını incelemek suretiyle yerel kalkınmaya katkı sağlayacak sürdürülebilir bir yol haritası oluşturulacaktır. Bitlis Organize Sanayi (OSB) Bölge Müdürlüğü 2. Etap Alt Yapı Fizibilite Raporu Hazırlama İşi Projesi ile genişleyen OSB’nin altyapı ihtiyaçlarına cevap verecek bir fizibilite hazırlanacaktır.

Ajans tarafından yürütülen merkezi programlar kapsamında 2 adet Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı (CMDP) projesi, 2 adet Çalışan ve Üreten Gençler Programı (CUGEP) projesi ve 5 adet Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı (SOGEP) projesi desteklenmiştir.

Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı kapsamında Van Jeotermal Sera OSB 3 Adet Jeotermal Sondaj Kuyusu Projesi uygulanacaktır. Proje kapsamında Van ili Erciş ilçesinde planlanan Tarıma Dayalı İhtisas Sera Organize Sanayi Bölgesi’nin (TDİSOSB) kurulabilmesi için gerekli jeotermal sıcak su varlığının ortaya çıkarılması ve bu doğrultuda sera yatırımlarının gerçekleştirilmesi amaçlanmaktadır. Projenin destek tutarı 33 milyon TL olup toplam yatırım tutarı 66 milyon TL seviyesindedir. CMDP kapsamında desteklenen diğer proje ise Van OSB Tekstil ve Hazır Giyim Kümelenme Alanı Gelişiyor Projesi olup proje kapsamında Van OSB Tekstil ve Hazır Giyim Kümelenme Alanı'nda her biri 4.000 m²  kapalı alana sahip toplam 10 adet fabrika binası yapımı tamamlanmak üzeredir. Projenin destek tutarı 250 milyon TL olup toplam yatırım tutarı 600 milyon TL seviyesindedir.

Çalışan ve Üreten Gençler Programı kapsamında Bitlis ilinin Gölbaşı beldesine ve Mutki ilçesine toplam 6.500 m² büyüklüğünde tekstil atölyeleri kurulacaktır. Atölyelere 60 milyon TL destek sağlanacaktır.

Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı (SOGEP) ile Bitlis Ahlat’ta “Yöresel Gastronomi Kadın Emeği ile Gelişiyor” Projesi hayata geçirilecektir. Projenin destek tutarı 5,4 milyon TL olup toplam yatırım tutarı 6 milyon TL seviyesindedir. Proje ile atıl vaziyette olan sosyal bir tesis yöresel gastronomi atölyesine dönüştürülecektir.

SOGEP kapsamında Hakkâri’de Yerel Ürünler Üretim ve Paketleme Tesisi Projesi desteklenmiştir. Projenin destek tutarı 2,75 milyon TL olup toplam yatırım tutarı 3,6 milyon TL seviyesindedir. Proje bölgeye özgü endemik bitkilerin, yöresel tatların, ata tohumu ürünlerin paketlenmesi, depolanması, işlenmesi ve satışa hazır hale getirilmesini ve özellikle kadınların ve gençlerin üretime dahil edilmesini sağlamayı, istihdam edilebilirliği artırmayı amaçlamaktadır.

SOGEP kapsamında Muş’ta Baldan Altın Kanatlar Projesi desteklenmiştir. Projenin destek tutarı 7,5 milyon TL olup toplam yatırım tutarı 12,5 milyon TL seviyesindedir. Kırsalda yaşayan kadınların üretim süreçlerine katılımını sağlamak amacıyla, 100 kadın çiftçiye arıcılık eğitimi verilerek her birine onar arılı kovan ve temel ekipman desteği sağlanacaktır. Proje, kadın istihdamını artırmayı, aile gelirini desteklemeyi, bal ve bal dışı arı ürünleri üretimini geliştirmeyi, çevresel sürdürülebilirliği ve kırsalda ekonomik çeşitliliği güçlendirmeyi hedeflemektedir.

SOGEP kapsamında desteklenen Van Savat Evi Projesi ile Van ilinde geleneksel el sanatlarından biri olan savat işlemeciliğini yaşatılacak ve yeni nesillere aktarılacaktır. Van Savat Evi’nde eğitim faaliyetleri yürütülecek ve savat sanatının tarihsel ve teknik boyutları sergilenecektir. Proje kapsamında kadınlar ve gençlerden oluşan iki grup halinde toplam 20 kişiye uygulamalı eğitim verilecektir. Projenin destek tutarı 8 milyon TL olup toplam yatırım tutarı 12,5 milyon TL seviyesindedir. SOGEP kapsamında desteklenen Çilek Serası Projesi ile Van’da tarımsal üretimde verimliliği ve kadın istihdamını artırmak amacıyla toplam 20 dekar alana 40 tünel çilek serası kurulacaktır.  Projenin destek tutarı 10 milyon TL olup toplam yatırım tutarı 20 milyon TL seviyesindedir.