Sait Ebinç
  Güncelleme: 12-10-2021 09:38:00   12-10-2021 09:37:00

Nenemin Turşusuna Methiye: Ya da Van da Kış Zahireleri

Van’da kışın yaklaşması ile birlikte bilhâssa güz aylarına doğru bağlı bahçeli evlerde ve sokakta daha hâreretli bir faâliyet başlardı. Daha yazdan birçok meyvalar kurutulup,büyük selelere doldurulmuştur bile. Van’ın gerek lezzet gerekse letâfette Malatya kayısısıyla rekabet eden kaysıları, erik pestilleri, işbabyanları Ağustos güneşi altında toprak damlarda takır takır kurutulmuş, sinilere basılmıştır bile. Bunlardan başka bir takım sebzeler; kabak, patlıcan fasülye biber bunlar kurutularak kilere kaldırılırdı. Salça yapma işi güz ayına doğru yapılan bir işti. Domatesten salça yapmak için mahallede birkaç komşuda bulunan kıyma makinesi sırasıyla ev ev dolaştırılarak bu işi yerine getirilirdi.

 

Babaannemin köydeki evinde ise kış hazırlığı daha bir güzeldi. Orada bağbozumunun bütün güzelliklerini yaşardık. Üzüm bağları olanlar üzümleri toplamış üzümleri şehirdeki evlerine nakletmiş kilerleri doldurmuşlardı. Köyde komşuların hepsinin üzüm bağı olmaz bağları olanlar bundan mahrum olanlara bütün komşuluk hakkı gereğince üzüm, şıra ve pekmez gönderilirdi. Aklım kemâle ermeye başladığında üzümden pekmez yapma geleneği de büsbütün unutulmaya yüz tutmuş gelenekler safına geçmek üzereydi. Ancak yetmişli yılların sonuna doğru bir keresinde bu pekmez yapma işine şahit olmuştum. Amik'te rahmetli babaannemin çok sevdiği arkadaşı "Güllü Bacı" namıyla mâruf nur yüzlü bir nene vardı. Onun bahçesinde bir keresinde şahit olmuştum. Gündüzden bahçede ocakların üzerine içi dolu şıra olan gâyet büyük kazanlar koyulmuş altında mutedil bir ateş yakılmıştı. Beli bükük ihtiyar uzun bir tahta kepçeyle dibi yanmasın diye kazanı muttasıl karıştırıyordu. Yanına varıp selâm verdiğimde “Seni tanıdım balam sen Hayriye ğanımın nevesisin değil mi?” diye beni nezâketle karşıladı. Kaynayan ve koyulaşmaya başlayan şıranın yanık kokusu buram buram bağın bahçenin havasını kaplamıştı. Güllü Eze kaynayan koyulaşmaya yüz tutan pekmezin köpüğünden yanındaki dut ağacının yaprağından bir yaprağı koparıp onu kaşık haline getirip köpüğüne daldırıp bana uzattı. O dut yaprağında uzatılan pekmezin köpüğünün tâdını halâ kemâli lezzetle bugün gibi hatırlarım. Efendim üzümden yapılan şeyler meyanında pekmez yapıldığı kadar onun sirkesi ve turşusunu unutmak mümkün müdür?

Hele babaannenin turşularının lezzetinin, nefâsetinin letâfetinin kıymetine pahâ biçilmesi mümkün olmayan akıllara ziyân bir şeydi. Bunu ülkenin pek çok şehrinde ve pek çok evinde turşu yedikten sonra daha iyi anladım. Ankara’nın Çubuk turşusunu da, İstanbul’un bir asırdan fazla marka olmuş "Asri" turşucunun turşusunu da yedim. Gedelek turşusunu da; Onlar sözüm ona sadece turşuydu. Fakat babaannemin turşuları anlatılmaz bambaşka bir lezzetti.

 

Gün görmüş kadınların bütün sabır, itina ve düzeni içinde iki katlı kerpiç evin alt katındaki kilere boy boy dizmiş olduğu turşu küpleri bidonları sıralanırdı. Kilerin duvarına nizami tertip içinde asmış olduğu kış zahiresi çocukluk muhayyilemde bir lezzet gibi hâlen canlı durmaktadır. Kilerin toprak duvarında asılı kayısı kurusu, işbabyan, erik kurusu, elma kakı, armut kakları ceviz, badem, fındık, elma, armut ayva ve erik pestilleri ceviz torbaları. Bir çocuğun lezzet dünyasında adetâ hikaye dinlerken büyülendiği bir hayranlık ve hayret duygusu içinde kırk haramilerin mağarasına girmiş gibi büyüleyici bir şeydi benim için…

 

Efendim hele babaannemin o turşuları. Mazallâh akıllara ziyân bir neffâsete sahipti. Yıkanıp tuzlu biberli sirkeli su dökerek o muhteşem ellerin nefisperest sakinlerin tâ uzak diyarlara kadar nam yapmış turşusu ne nefis ne lezzettli bir şeydi anlatılamaz. Hâlis hâkiki bostandan toplanmış, o kadar leziz o kadar nefis o kadar müferrih akıllara ziyan veren ğıti turşusunun hakkında ne kadar kasideler medhiyeler yazılsa yeridir. Meselâ kış gününde gözlerinizi tuhaf bir uyku bastırmıştır. Bir tabak turşu veyahut bir dilim şemame turşusu yiyiniz derhal ve derekâp bir surette gözleriniz açılır birden uyuşukluk uyku halinden kurtulup yüzlerce fersâh uzaklaşmış olursunuz. Daha dingin ve daha zinde ve daha hayat dolu olursunuz. Babaannemin turşularının bilhassa grip gibi hastalıklarda oynadığı şifa veren rol güneş gibi meydandaydı. Zaten gribin hususi ilacı olan Gripin ile turşunun unsuru mühimmi olan sirke birbirine pek yakındır. Efendim söylemesi ayıp bu nenemin elleriyle imal edilen turşuların şifâsı öyle âlelâde bir şifâ değildi. Âdeta hayatın kendisiydi. En zorba grip mikropları bile bu turşunun karşısında bir dakikadan fazla mukâvamet edemezdi.

 

Ya lahana turşusu!! Ya ondaki letafet! Ya ondaki lezzet!! Ya ondaki İksir be yahu iksir! Gözünü açmayacak, kendini bilemeyecek dereceye gelmiş olan bir sarhoşa nenemin iki kaşık lahana turşusunu verseydiniz. O sarhoş sanki tek bir kadeh alkol almamış gibi olurdu. Bu türden bir lahana turşusunun lezzeti Van’da her evde bulunmazdı. Van’da o zamanlar bu gibi şeyleri satmak son derece ayıp olduğu için bunu ancak hasta olmuş sair böyle şiddetle turşuya ihtiyaç duymuş olanlara bir cankurtaran olmak üzere isteyenlere babaannem kaplarını doldurarak gönderirdi.

 

Efendim şimdilerde turşunun marketlere düşmesi ahir zaman adetlerindendir. Nenemin devirlerinde bu tür şeyleri satmak büsbütün ayıp şeylerdi. Rahmetli nenem şimdi turşunun marketlerde alıma satıma konu olduğunu görseydi (Sakallı üstadın şeriatını bilenler buna “değişim değeri” de diyebilirler) rahmetli nenem eceliyle değil belki kalp sektesiyle ömrünü tamamlardı. Turşunun Van’da marketlere düşmesi zamane kadınlarının modern özentileri yüzünden olmuştur. Mütahitler dışarıdan, evin kadınları içeriden işbirliği ederek o güzelim bağlı bahçeli müstakil evleri apartman dairelerindeki sığınaklara değiştireli beri ne bostanlar ne de turşulara tâd verecek hakiki sebzeler kaldı. Tabii bu akıllara ziyan veren turşu tutma geleneği bu fakirin sülalesinde artık iyiden iyiye kıdem sahibi olmuş iki gelinle devam etse de birincisinin Gülderen hanımın hiç kızı olmadığı için korkarım o da gelecekte unutulacak. Yemek ve turşu hususunda hüner ve kıdem sahibi olan Gönül hanım ise bu lezzet ve letafet hünerini kızlarına aktarmış gibi görünse de onlar da artık bizim değil, el oğlunun sofralarını zenginleştiriyorlar. Ağzınız sulandı değil mi daha nenemin kavurmalarından bahsetmedim size “kavurma” konusunu başka bir yazıda dile getirerek merhumenin muazez ruhunu yâd edeceğim.

 

Sait Ebinç

  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 9 6 0 3 19 9 21 +10
2 Hatayspor 9 6 2 1 18 7 19 +11
3 Fenerbahçe 9 6 2 1 13 9 19 +4
4 Beşiktaş 9 5 2 2 18 11 17 +7
5 Fatih Karagümrük 9 5 2 2 15 11 17 +4
6 Galatasaray 9 5 2 2 14 12 17 +2
7 Alanyaspor 9 5 2 2 14 14 17 0
8 Altay 9 5 4 0 15 14 15 +1
9 Konyaspor 9 3 1 5 12 9 14 +3
10 Adana Demirspor 9 3 3 3 14 14 12 0
11 Kayserispor 9 3 4 2 13 15 11 -2
12 Gaziantep FK 9 3 4 2 11 13 11 -2
13 Sivasspor 9 2 3 4 13 11 10 +2
14 Başakşehir FK 9 3 6 0 11 12 9 -1
15 Antalyaspor 9 2 4 3 10 14 9 -4
16 Yeni Malatyaspor 9 3 6 0 9 16 9 -7
17 Göztepe 9 2 5 2 9 13 8 -4
18 Giresunspor 9 2 5 2 5 9 8 -4
19 Kasımpaşa 9 1 5 3 9 14 6 -5
20 Çaykur Rizespor 9 0 8 1 6 21 1 -15
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 9 6 0 3 17 3 21 +14
2 MKE Ankaragücü 9 6 0 3 17 5 21 +12
3 BB Erzurumspor 9 6 3 0 15 10 18 +5
4 Eyüpspor 9 5 2 2 16 12 17 +4
5 Kocaelispor 8 5 2 1 8 7 16 +1
6 Bandırmaspor 9 5 4 0 15 10 15 +5
7 Tuzlaspor 8 4 2 2 9 5 14 +4
8 Samsunspor 8 3 3 2 14 14 11 0
9 Gençlerbirliği 8 3 3 2 10 13 11 -3
10 Menemenspor 9 3 4 2 12 17 11 -5
11 İstanbulspor 8 3 4 1 10 10 10 0
12 Denizlispor 9 3 5 1 9 12 10 -3
13 Altınordu 9 3 5 1 12 20 10 -8
14 Adanaspor 9 2 4 3 12 15 9 -3
15 Manisa FK 9 3 6 0 11 16 9 -5
16 Boluspor 8 2 4 2 8 9 8 -1
17 Bursaspor 8 2 4 2 10 13 8 -3
18 Balıkesirspor 8 2 6 0 6 13 6 -7
19 Keçiörengücü 8 1 6 1 5 12 4 -7
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/10/2021 Yeni Malatyaspor vs Altay
 23/10/2021 Çaykur Rizespor vs Kasımpaşa
 23/10/2021 Gaziantep FK vs Giresunspor
 23/10/2021 Konyaspor vs Kayserispor
 23/10/2021 Göztepe vs Trabzonspor
 24/10/2021 Fatih Karagümrük vs Hatayspor
 24/10/2021 Antalyaspor vs Başakşehir FK
 24/10/2021 Sivasspor vs Adana Demirspor
 24/10/2021 Fenerbahçe vs Alanyaspor
 25/10/2021 Beşiktaş vs Galatasaray
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/10/2021 Eyüpspor vs Adanaspor
 22/10/2021 MKE Ankaragücü vs Manisa FK
 23/10/2021 Keçiörengücü vs İstanbulspor
 23/10/2021 Tuzlaspor vs Bandırmaspor
 23/10/2021 Boluspor vs Menemenspor
 23/10/2021 Samsunspor vs BB Erzurumspor
 24/10/2021 Altınordu vs Ümraniyespor
 24/10/2021 Balıkesirspor vs Bursaspor
 24/10/2021 Kocaelispor vs Gençlerbirliği
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 23/10/2021 Adıyaman FK vs Diyarbekir Spor
 23/10/2021 Bodrumspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 23/10/2021 Hekimoğlu Trabzon vs Turgutluspor
 23/10/2021 İnegölspor vs Sakaryaspor
 23/10/2021 Niğde Anadolu FK vs Ergene Velimeşe
 23/10/2021 Somaspor vs Kahramanmaraşspor
 23/10/2021 Van Spor FK vs Sivas Belediyespor
 23/10/2021 Afjet Afyonspor vs Etimesgut Belediyespor
 23/10/2021 Ankaraspor vs Serik Belediyespor
 23/10/2021 Çorum FK vs Sarıyer
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 23/10/2021 Arnavutköy Belediye vs Karaman Belediyespor
 23/10/2021 Batman Petrolspor vs Çatalcaspor
 23/10/2021 Belediye Kütahyaspor vs 1954 Kelkit Bld.Spor
 23/10/2021 Bergama Belediyespor vs Başkent Gözgözler Akademi FK
 23/10/2021 Bursa Yıldırımspor vs Osmaniyespor FK
 23/10/2021 Elazığspor vs Kahta 02 Spor
 23/10/2021 Erbaaspor vs Nevşehir Belediyespor
 23/10/2021 Fatsa Belediyespor vs Artvin Hopaspor
 23/10/2021 Hendek Spor vs Sancaktepe FK
HABER ARŞİVİ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI