Bugun...

VAN HABERLERİ - Kürtçe mi daha eski Farsça mı?

Kürtçe mi daha eski Farsça mı?
facebook-paylas
 Tarih: 05-07-2016 16:04:00

VAN HABERLERİ - Kürtçe mi daha eski Farsça mı?

Yazar ve avukat Necat Zivingi, Kürtçe’nin Farsça'dan daha eski olduğunu, bu konuda herhangi bir tartışma yapılmadığını söyledi.

 

Zivingi, "Her ne kadar Farsça'nın etkisi olsa da, Baba Tahir'in rubaileri Lori Kürtçesi’yle yazılmıştır. Minorsky de bunu söylüyor" dedi.

 

Yazar, İslam öncesi Kürt alfabesini işaret ederek, "Hewraman'da bir mağarada milattan önce yazılmış üç kitap bulundu. Bunlardan biri Arami, ikisi de Yunan alfabesinden" ifadesinde bulundu.

 

Necat Zivingi, Rûdaw'ın sorularını yanıtladı...

 

Yazılı Kürt Edebiyatı ne zaman başladı?

 

Kürt Edebiyatı’nın aydınlatılması süreci devam ediyor. Çünkü şu ana kadar ciddi bir çalışma yapılmamış. Bununla birlikte elimizde değerli ve zengin bilgiler var.

 

1909'da Hewraman'da bir mağarada 3 kitap bulundu. Bunlardan biri Arami, ikisi de Yunan alfabesiyle yazılmış. Araştırmacı Minss ve A. Cowley bu yazılar üzerine çalıştı ve birinin Milat’tan önce 88, biri 22,  diğerinin ise 11 yıl önce, Eşkaniyan döneminde yazıldığı ortaya çıktı. Bu yazıt Hewrami Kürtçesi’nden.

 

Pinosad ve Masi-Sorati alfabeleri ile İslam öncesinde bazı Kürtçe eserlerin yazıldığı biliniyor.

 

Kürt edebiyatı Baba Tahir'in(937 - 1010) rubaileriyle başlıyor.

 

Yazılı Kürtçe edebiyatının ilk yazımı hangi lehçeden?

 

Yazılı Kürt edebiyatını Hewrami ile başlatırız. Bundan sonra Baba Tahir Uryan’ın eserleri Lori lehçesiyle yazılmıştır.

 

İslam döneminde Hewrami ve Lori edebiyatı 8’inci ve 9’uncu yüzyıllarda başlamıştır. Kurmancî edebiyatı ise 16’nci Yüzyıl, Sorani 19’uncu Yüzyıl, Zazaki de 20’nci Yüzyıl.  

 

Kürt Edebiyatı mı eski yoksa Fars Edebiyatı mı?

 

Dil olarak Kürtçe Farsça'dan daha eski. Bu tartışmasız. Fakat Farsça Edebiyat, Kürtçe Edebiyat’tan öncedir.

 

Her ne kadar Kürt Edebiyatı Baba Tahir'le başlamışsa da, Farslar’ın milli şairi Firdevsi'nin öncesinde de olsa, bundan sonra devam ettiği bilinmiyor. Fakat Fars Edebiyatı 11’inci Yüzyıl'da başlamış ve ilerlemistir.

 

Halk içerisinde Farsça klasik edebiyatın zengin olduğu kabul edilir. Peki Kürt Edebiyatı neden gölgesinde kalmış?

 

Kürtler’in Müslüman olmasından sonra, 7’nci Yüzyıl’dan 10’uncu Yüzyıl’a kadar eser yazılmamıştır. Egemen dil her alanda Arapça. Tahiri Devleti (821-873) zamanında Farslar öne çıkıyor. Safevi Devleti (861-1003) zamanında Farsça eserler yazılmaya başlanıyor.

 

Fakat Baba Tahir'den 16’ncı Yüzyıl’a kadar Kürtçe eser bilinmiyor. Her ne kadar Kürt devletleri olarak Rewadî (845 - 1222), Hesnewî (942 – 1015), Şeddadî (952 – 1072), Merwanî (983 – 1085), Fedlewî (1156 – 1424) ve Eyyûbî (1172 – 1287) olmuşsa da, Kürtçe, yazı ve edebiyat dili olamamıştır. Kürt yazar ve bilginler Arapça ile yazmıştır.

 

Bu yüzyılda Baba Rax Hemezanî, Abdussemed Babek, Yakub Begê Zirqî ve Baba Serhengê Dewdanî gibi isimler Kürtçe ile yazmıştır. Fakat bunların şiirleri şu ana kadar bulunamamıştır.

 

Geniş bir şekilde eserleri günümüze ulaşan tek kişi Baba Tahir'dir. Tahir'den sonra Lori Edebiyatı da ilerlememiştir.

 

Klasik Kürtçe edebiyatı altın değerindedir. Fakat daha sonra çıkanlar bir devletin desteğinden mahrum bir şekilde, Kürtçe, Farsça'nın gölgesinde kalmıştır.

 

Lori'nin Kürtçe'nin bir lehçesi olduğunu nasıl anlayabiliriz?

 

Kürt bilgin ve yazarları Lori'yi Kürtçe'nin bir lehçesi olarak kabul eder. Maruf Haznedar, lehçeleri şu şekilde kısımlaştırmıştır: Kurmanci, Gorani - Zazaki ve Lori. Birçok tarihi kaynakta da lehçe olarak bilinir. Loristan'ın başkenti olarak bilinen Hemedan, Medler'in başkenti olmuştur.

 

Şerefhan Bitlisi'nin Şerefhan eserinde, Lorlar, Kürtler’in bir aşireti olarak tanımlanmıştır

 

Baba Tahir'in rubailerinden onun Kürt olduğunu nasıl anlarız, çünkü Farslar onun Kürt olmadığı söylüyor?

 

Her ne kadar Farsça etkisi varsa da Baba Tahir Uryan'ın rubaileri Lori lehçemizle yazılmıştır. Minorsky de bunu onaylıyor. Rubailerinin farklı nüshaları da var tabii. Bazı yazarların bu nüshaları Farsça'ya çevirmiş olmaları da ihtimal dahilindedir.

 

Uryan'ın rubaileri bugünkü Farsça'dan farklıdır. Bundan dolayı Farslar bunu eski Farsça olarak gösteriyor. En eski Farsça Firdevsi'nindir. Ve o da Baba Tahir'in çağdaşıdır. Fakat dilleri de birbirinden farklıdır. Eğer Farslar’ın eski tezi doğru olsaydı, Firdevsi'nin Şahnamesi de bu dilden olmalıydı.

 

Bununla birlikte iki dili yanyana koyduğumuzda, farklılık kendini gösteriyor. Tabii bu çok geniş bir konu...

 

 

 

POTRE / Necat ZİVİNGİ

 

Yazar 1982'de, Mardin’in Nusaybin ilçesinin Zivinge köyünde doğdu. 7 yaşında sonra ailesi Batman'a göçtü.  Üniversiteye kadar Batman'da kalan Zivingi, 2002'de Kocaeli Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne girdi. 2007'de ise Diyarbakır'da avukatlığa başladı. 2009a kadar Kürdistan medreseleri üzerine araştırma yaptı. Bu araştırmasını radyo, TV ve gazetelerde sundu. 2009'da İstanbul'da avukatlığa başladı.  

 

Müstear ve gerçek isimle Kürtçe ve Türkçe yazılar kaleme aldı. 2 yıl boyunca TV'lerde kültür ve din programları sundu.

 

Mardin Artuklu ve Mus Alparslan üniversitelerinde Kürtçe yüksek lisans yaptı. Anadolu Üniversitesi’nde ise Sosyoloji okudu. Şu ana kadar 5 Kürtçe eseri yayımlanmıştır.

 

Eserleri:

1-Zembîlfiroş, 2012

2-Dîwana Mela ‘Elî ‘Ilmî, 2012

3-Helbestên Azadiyê, 2014

4-Stêrkên Edebiyata Kurdî, 2014

5-Evdirehîm Rehmî Hekkarî, 2015

 

Baba Tahir-i Üryan

  Editör: vandahaber
Etiketler
  Kaynak: rüdaw

  YORUMLAR YORUM YAP | 0 Yorum
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  DİĞER RÖPORTAJ Haberleri
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
  HAVA DURUMU
  • BUGÜN ÇOK OKUNANLAR
  • BU HAFTA ÇOK OKUNANLAR
  • BU AY ÇOK OKUNANLAR
  PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 34 24 7 3 75 33 75 +42
2 Fenerbahçe 34 21 4 9 78 36 72 +42
3 Medipol Başakşehir 34 22 6 6 62 34 72 +28
4 Beşiktaş 34 21 5 8 69 30 71 +39
5 Trabzonspor 34 15 9 10 63 51 55 +12
6 Göztepe 34 13 11 10 49 50 49 -1
7 Sivasspor 34 14 13 7 45 53 49 -8
8 Kasımpaşa 34 13 14 7 57 58 46 -1
9 Kayserispor 34 12 14 8 44 55 44 -11
10 Yeni Malatyaspor 34 11 13 10 38 45 43 -7
11 Akhisarspor 34 11 14 9 44 53 42 -9
12 Aytemiz Alanyaspor 34 11 16 7 55 59 40 -4
13 Bursaspor 34 11 17 6 43 48 39 -5
14 Antalyaspor 34 10 16 8 40 59 38 -19
15 Atiker Konyaspor 34 9 16 9 38 42 36 -4
16 Osmanlıspor FK 34 8 17 9 49 60 33 -11
17 Gençlerbirliği 34 8 17 9 37 54 33 -17
18 Karabükspor 34 3 28 3 20 86 12 -66
Takım O G M B A Y P AV
1 Çaykur Rizespor 34 20 5 9 68 38 69 +30
2 MKE Ankaragücü 34 18 7 9 55 34 63 +21
3 Boluspor 34 18 10 6 53 30 60 +23
4 Ümraniyespor 34 17 9 8 49 35 59 +14
5 BB Erzurumspor 34 14 9 11 56 44 53 +12
6 Gazişehir Gaziantep FK 34 15 11 8 57 38 53 +19
7 Altınordu 34 15 11 8 55 45 53 +10
8 Balıkesirspor Baltok 34 16 11 7 56 46 52 +10
9 İstanbulspor 34 14 12 8 45 39 50 +6
10 Elazığspor 34 13 12 9 53 44 48 +9
11 Giresunspor 34 13 13 8 50 44 47 +6
12 Adanaspor 34 12 15 7 41 56 43 -15
13 Eskişehirspor 34 12 14 8 63 56 41 +7
14 Adana Demirspor 34 11 15 8 44 47 41 -3
15 Denizlispor 34 10 16 8 43 47 38 -4
16 Samsunspor 34 7 12 15 32 46 36 -14
17 Manisaspor 34 7 24 3 31 80 15 -49
18 Gaziantepspor 34 2 28 4 18 100 1 -82
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 34 23 4 7 63 15 76 +48
2 Menemen Belediyespor 34 22 4 8 68 26 74 +42
3 Afjet Afyonspor 34 21 6 7 62 31 70 +31
4 Sivas Belediyespor 34 19 5 10 57 29 67 +28
5 Keçiörengücü 34 19 8 7 77 41 64 +36
6 Sancaktepe Belediyespor 34 16 7 11 58 32 59 +26
7 İnegölspor 34 17 9 8 53 41 59 +12
8 Sarıyer 34 13 16 5 44 45 44 -1
9 Tokatspor 34 11 13 10 37 45 43 -8
10 Etimesgut Belediyespor 34 11 14 9 44 47 42 -3
11 Kastamonuspor 1966 34 12 18 4 46 49 40 -3
12 Eyüpspor 34 11 17 6 52 62 39 -10
13 Tuzlaspor 34 10 16 8 42 51 38 -9
14 Bodrumspor 34 10 16 8 39 53 38 -14
15 Amed Sportif 34 10 14 10 37 41 37 -4
16 Bucaspor 34 10 15 9 51 60 36 -9
17 Kocaeli Birlikspor 34 4 26 4 30 78 13 -48
18 Mersin İdmanyurdu 34 1 32 1 19 133 17 -114
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 34 23 5 6 60 27 75 +33
2 Bayburt Grup Özel İdare 34 17 6 11 51 33 62 +18
3 Kemerspor 2003 34 15 7 12 62 44 57 +18
4 Bayrampaşa 34 16 9 9 43 34 57 +9
5 Düzcespor 34 14 7 13 41 34 55 +7
6 Ofspor 34 16 11 7 41 27 55 +14
7 Halide Edip Adıvar SK 34 13 9 12 45 33 51 +12
8 Erbaaspor 34 13 12 9 46 41 48 +5
9 Batman Petrolspor 34 12 10 12 43 36 48 +7
10 Yeni Altındağ Bld. 34 11 14 9 42 44 42 -2
11 Çatalcaspor 34 10 13 11 33 37 41 -4
12 Kozan Belediyespor 34 11 17 6 42 52 39 -10
13 Yomraspor 34 9 15 10 23 42 37 -19
14 Erzin Belediyespor 34 10 18 6 35 53 36 -18
15 Bergama Belediyespor 34 8 16 10 35 54 34 -19
16 12 Bingölspor 34 7 14 13 28 42 34 -14
17 Orhangazi Belediyespor 34 6 15 13 34 52 31 -18
18 Çanakkale Dardanel SK 34 5 18 11 35 54 26 -19
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
11.08.2017 21:45 İstanbul Başakşehir 1 - 0 Bursaspor
12.08.2017 20:00 Teleset M. Akhisarspor 1 - 0 Demir Grup Sivasspor
12.08.2017 21:50 Aytemiz Alanyaspor 1 - 3 Kasımpaşa
12.08.2017 20:00 Gençlerbirliği 1 - 1 Kardemir Karabükspor
12.08.2017 21:45 Göztepe 2 - 2 Fenerbahçe
13.08.2017 21:45 Beşiktaş 2 - 0 Antalyaspor
13.08.2017 20:00 Evkur Yeni Malatyaspor 3 - 1 Osmanlispor FK
13.08.2017 20:00 Trabzonspor 2 - 1 Atiker Konyaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
11.08.2017 20:00 Ankaragücü 0 - 0 Erzurum BB
12.08.2017 21:00 İstanbulspor 2 - 2 Eskişehirspor
12.08.2017 21:45 Adanaspor 3 - 0 Denizlispor
12.08.2017 19:05 Ç.Rizespor 4 - 1 Manisaspor
13.08.2017 19:30 Boluspor 2 - 2 Giresunspor
13.08.2017 21:45 Gaziantepspor 0 - 3 Umraniyespor
13.08.2017 19:30 Samsunspor 0 - 0 Gaziantep Bykşhr Bld.
13.08.2017 21:45 Balıkesirspor 2 - 2 Adana D.Spor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
09.09.2017 16:30 Kocaeli Birlik Spor 1 - 0 Etimesgut Belediyespor
09.09.2017 16:30 İnegölspor 2 - 1 Bodrumspor
10.09.2017 16:00 Keçiörengücü 4 - 1 Hatayspor
10.09.2017 16:30 Sancaktepespor 3 - 0 Tuzlaspor
10.09.2017 16:30 Eyüpspor 1 - 4 Bucaspor
10.09.2017 15:30 Amed Sportif 1 - 1 4 Eylül Bld.
10.09.2017 19:00 Afjet Afyonspor 3 - 1 Mersin İ.Y.
10.09.2017 16:00 Kastamonuspor 0 - 2 Tokatspor
10.09.2017 16:30 Sarıyer 1 - 3 Menemen Bld.
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
23.09.2017 15:30 Erbaaspor 1 - 0 12 Bingolspor
23.09.2017 16:00 Manisa Büyükşehir Belediyespor 2 - 0 Erzin Belediyespor
23.09.2017 15:00 Batman Pet. 2 - 0 Orhangazispor
23.09.2017 16:00 Halide Edip Adivar Spor 2 - 0 Ofspor
23.09.2017 16:00 Catalcaspor 1 - 3 Tekirova Bld.
23.09.2017 15:00 Bayburt Genclikspor 2 - 3 Yeni Altindag Belediyespor
23.09.2017 16:00 Bergama Belediyespor 4 - 2 Dardanelspor
24.09.2017 16:00 Bayrampaşa 2 - 1 Yomraspor
24.09.2017 15:30 Kozan Belediyespor 3 - 2 Duzcespor
  HABER ARŞİVİ
  ANKET Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
  NAMAZ VAKİTLERİ
Bumerang - Yazarkafe
Bumerang - Yazarkafe
nöbetçi eczaneler
  HABER ARA
YUKARI YUKARI