Bugun...

VAN HABERLERİ - Kürtçe mi daha eski Farsça mı?

Kürtçe mi daha eski Farsça mı?
facebook-paylas
 Tarih: 05-07-2016 16:04:00

VAN HABERLERİ - Kürtçe mi daha eski Farsça mı?

Yazar ve avukat Necat Zivingi, Kürtçe’nin Farsça'dan daha eski olduğunu, bu konuda herhangi bir tartışma yapılmadığını söyledi.

 

Zivingi, "Her ne kadar Farsça'nın etkisi olsa da, Baba Tahir'in rubaileri Lori Kürtçesi’yle yazılmıştır. Minorsky de bunu söylüyor" dedi.

 

Yazar, İslam öncesi Kürt alfabesini işaret ederek, "Hewraman'da bir mağarada milattan önce yazılmış üç kitap bulundu. Bunlardan biri Arami, ikisi de Yunan alfabesinden" ifadesinde bulundu.

 

Necat Zivingi, Rûdaw'ın sorularını yanıtladı...

 

Yazılı Kürt Edebiyatı ne zaman başladı?

 

Kürt Edebiyatı’nın aydınlatılması süreci devam ediyor. Çünkü şu ana kadar ciddi bir çalışma yapılmamış. Bununla birlikte elimizde değerli ve zengin bilgiler var.

 

1909'da Hewraman'da bir mağarada 3 kitap bulundu. Bunlardan biri Arami, ikisi de Yunan alfabesiyle yazılmış. Araştırmacı Minss ve A. Cowley bu yazılar üzerine çalıştı ve birinin Milat’tan önce 88, biri 22,  diğerinin ise 11 yıl önce, Eşkaniyan döneminde yazıldığı ortaya çıktı. Bu yazıt Hewrami Kürtçesi’nden.

 

Pinosad ve Masi-Sorati alfabeleri ile İslam öncesinde bazı Kürtçe eserlerin yazıldığı biliniyor.

 

Kürt edebiyatı Baba Tahir'in(937 - 1010) rubaileriyle başlıyor.

 

Yazılı Kürtçe edebiyatının ilk yazımı hangi lehçeden?

 

Yazılı Kürt edebiyatını Hewrami ile başlatırız. Bundan sonra Baba Tahir Uryan’ın eserleri Lori lehçesiyle yazılmıştır.

 

İslam döneminde Hewrami ve Lori edebiyatı 8’inci ve 9’uncu yüzyıllarda başlamıştır. Kurmancî edebiyatı ise 16’nci Yüzyıl, Sorani 19’uncu Yüzyıl, Zazaki de 20’nci Yüzyıl.  

 

Kürt Edebiyatı mı eski yoksa Fars Edebiyatı mı?

 

Dil olarak Kürtçe Farsça'dan daha eski. Bu tartışmasız. Fakat Farsça Edebiyat, Kürtçe Edebiyat’tan öncedir.

 

Her ne kadar Kürt Edebiyatı Baba Tahir'le başlamışsa da, Farslar’ın milli şairi Firdevsi'nin öncesinde de olsa, bundan sonra devam ettiği bilinmiyor. Fakat Fars Edebiyatı 11’inci Yüzyıl'da başlamış ve ilerlemistir.

 

Halk içerisinde Farsça klasik edebiyatın zengin olduğu kabul edilir. Peki Kürt Edebiyatı neden gölgesinde kalmış?

 

Kürtler’in Müslüman olmasından sonra, 7’nci Yüzyıl’dan 10’uncu Yüzyıl’a kadar eser yazılmamıştır. Egemen dil her alanda Arapça. Tahiri Devleti (821-873) zamanında Farslar öne çıkıyor. Safevi Devleti (861-1003) zamanında Farsça eserler yazılmaya başlanıyor.

 

Fakat Baba Tahir'den 16’ncı Yüzyıl’a kadar Kürtçe eser bilinmiyor. Her ne kadar Kürt devletleri olarak Rewadî (845 - 1222), Hesnewî (942 – 1015), Şeddadî (952 – 1072), Merwanî (983 – 1085), Fedlewî (1156 – 1424) ve Eyyûbî (1172 – 1287) olmuşsa da, Kürtçe, yazı ve edebiyat dili olamamıştır. Kürt yazar ve bilginler Arapça ile yazmıştır.

 

Bu yüzyılda Baba Rax Hemezanî, Abdussemed Babek, Yakub Begê Zirqî ve Baba Serhengê Dewdanî gibi isimler Kürtçe ile yazmıştır. Fakat bunların şiirleri şu ana kadar bulunamamıştır.

 

Geniş bir şekilde eserleri günümüze ulaşan tek kişi Baba Tahir'dir. Tahir'den sonra Lori Edebiyatı da ilerlememiştir.

 

Klasik Kürtçe edebiyatı altın değerindedir. Fakat daha sonra çıkanlar bir devletin desteğinden mahrum bir şekilde, Kürtçe, Farsça'nın gölgesinde kalmıştır.

 

Lori'nin Kürtçe'nin bir lehçesi olduğunu nasıl anlayabiliriz?

 

Kürt bilgin ve yazarları Lori'yi Kürtçe'nin bir lehçesi olarak kabul eder. Maruf Haznedar, lehçeleri şu şekilde kısımlaştırmıştır: Kurmanci, Gorani - Zazaki ve Lori. Birçok tarihi kaynakta da lehçe olarak bilinir. Loristan'ın başkenti olarak bilinen Hemedan, Medler'in başkenti olmuştur.

 

Şerefhan Bitlisi'nin Şerefhan eserinde, Lorlar, Kürtler’in bir aşireti olarak tanımlanmıştır

 

Baba Tahir'in rubailerinden onun Kürt olduğunu nasıl anlarız, çünkü Farslar onun Kürt olmadığı söylüyor?

 

Her ne kadar Farsça etkisi varsa da Baba Tahir Uryan'ın rubaileri Lori lehçemizle yazılmıştır. Minorsky de bunu onaylıyor. Rubailerinin farklı nüshaları da var tabii. Bazı yazarların bu nüshaları Farsça'ya çevirmiş olmaları da ihtimal dahilindedir.

 

Uryan'ın rubaileri bugünkü Farsça'dan farklıdır. Bundan dolayı Farslar bunu eski Farsça olarak gösteriyor. En eski Farsça Firdevsi'nindir. Ve o da Baba Tahir'in çağdaşıdır. Fakat dilleri de birbirinden farklıdır. Eğer Farslar’ın eski tezi doğru olsaydı, Firdevsi'nin Şahnamesi de bu dilden olmalıydı.

 

Bununla birlikte iki dili yanyana koyduğumuzda, farklılık kendini gösteriyor. Tabii bu çok geniş bir konu...

 

 

 

POTRE / Necat ZİVİNGİ

 

Yazar 1982'de, Mardin’in Nusaybin ilçesinin Zivinge köyünde doğdu. 7 yaşında sonra ailesi Batman'a göçtü.  Üniversiteye kadar Batman'da kalan Zivingi, 2002'de Kocaeli Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne girdi. 2007'de ise Diyarbakır'da avukatlığa başladı. 2009a kadar Kürdistan medreseleri üzerine araştırma yaptı. Bu araştırmasını radyo, TV ve gazetelerde sundu. 2009'da İstanbul'da avukatlığa başladı.  

 

Müstear ve gerçek isimle Kürtçe ve Türkçe yazılar kaleme aldı. 2 yıl boyunca TV'lerde kültür ve din programları sundu.

 

Mardin Artuklu ve Mus Alparslan üniversitelerinde Kürtçe yüksek lisans yaptı. Anadolu Üniversitesi’nde ise Sosyoloji okudu. Şu ana kadar 5 Kürtçe eseri yayımlanmıştır.

 

Eserleri:

1-Zembîlfiroş, 2012

2-Dîwana Mela ‘Elî ‘Ilmî, 2012

3-Helbestên Azadiyê, 2014

4-Stêrkên Edebiyata Kurdî, 2014

5-Evdirehîm Rehmî Hekkarî, 2015

 

Baba Tahir-i Üryan

  Editör: vandahaber
Etiketler
  Kaynak: rüdaw

  YORUMLAR YORUM YAP | 0 Yorum
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  DİĞER RÖPORTAJ Haberleri
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
  • BUGÜN ÇOK OKUNANLAR
  • BU HAFTA ÇOK OKUNANLAR
  • BU AY ÇOK OKUNANLAR
  HABER ARŞİVİ
  HAVA DURUMU
  PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 30 20 7 3 68 32 63 +36
2 Beşiktaş 30 18 4 8 59 25 62 +34
3 Medipol Başakşehir 30 19 6 5 52 30 62 +22
4 Fenerbahçe 30 17 4 9 62 32 60 +30
5 Trabzonspor 30 12 8 10 53 44 46 +9
6 Göztepe 30 12 10 8 43 48 44 -5
7 Sivasspor 30 13 12 5 40 45 44 -5
8 Kayserispor 30 12 10 8 40 46 44 -6
9 Kasımpaşa 30 11 12 7 46 48 40 -2
10 Yeni Malatyaspor 30 10 12 8 35 41 38 -6
11 Bursaspor 30 10 14 6 39 41 36 -2
12 Akhisarspor 30 9 13 8 39 49 35 -10
13 Antalyaspor 30 9 13 8 36 52 35 -16
14 Atiker Konyaspor 30 8 14 8 33 36 32 -3
15 Aytemiz Alanyaspor 30 9 16 5 47 53 32 -6
16 Osmanlıspor FK 30 8 14 8 44 50 32 -6
17 Gençlerbirliği 30 7 14 9 35 49 30 -14
18 Karabükspor 30 3 24 3 20 70 12 -50
Takım O G M B A Y P AV
1 Çaykur Rizespor 32 18 5 9 63 36 63 +27
2 MKE Ankaragücü 32 17 7 8 51 33 59 +18
3 Ümraniyespor 32 17 8 7 46 31 58 +15
4 Boluspor 32 17 10 5 50 28 56 +22
5 Gazişehir Gaziantep FK 32 15 9 8 55 33 53 +22
6 Altınordu 32 15 10 7 54 43 52 +11
7 BB Erzurumspor 32 13 9 10 51 42 49 +9
8 Elazığspor 32 13 11 8 50 38 47 +12
9 Balıkesirspor Baltok 32 14 11 7 51 45 46 +6
10 İstanbulspor 32 13 12 7 39 37 46 +2
11 Adanaspor 32 12 13 7 41 49 43 -8
12 Giresunspor 32 11 13 8 43 39 41 +4
13 Eskişehirspor 32 11 14 7 58 54 37 +4
14 Adana Demirspor 32 10 15 7 42 46 37 -4
15 Denizlispor 32 9 15 8 38 46 35 -8
16 Samsunspor 32 7 11 14 28 41 35 -13
17 Manisaspor 32 7 22 3 30 73 15 -43
18 Gaziantepspor 32 2 26 4 14 90 1 -76
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 32 22 4 6 60 14 72 +46
2 Menemen Belediyespor 32 21 4 7 62 22 70 +40
3 Afjet Afyonspor 32 20 5 7 60 29 67 +31
4 Sivas Belediyespor 32 18 5 9 54 27 63 +27
5 Keçiörengücü 32 18 7 7 74 37 61 +37
6 Sancaktepe Belediyespor 32 15 6 11 51 30 56 +21
7 İnegölspor 32 16 9 7 47 40 55 +7
8 Sarıyer 32 13 14 5 42 41 44 +1
9 Etimesgut Belediyespor 32 11 13 8 39 40 41 -1
10 Kastamonuspor 1966 32 12 17 3 42 44 39 -2
11 Tokatspor 32 10 13 9 35 45 39 -10
12 Eyüpspor 32 11 16 5 52 60 38 -8
13 Amed Sportif 32 10 14 8 36 40 35 -4
14 Bodrumspor 32 9 16 7 37 52 34 -15
15 Bucaspor 32 9 15 8 46 57 32 -11
16 Tuzlaspor 32 8 16 8 37 49 32 -12
17 Kocaeli Birlikspor 32 4 24 4 28 73 13 -45
18 Mersin İdmanyurdu 32 1 30 1 19 121 17 -102
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 32 23 3 6 60 22 75 +38
2 Kemerspor 2003 32 15 6 11 61 41 56 +20
3 Bayburt Grup Özel İdare 32 15 6 11 44 29 56 +15
4 Ofspor 32 15 11 6 38 26 51 +12
5 Bayrampaşa 32 14 9 9 39 33 51 +6
6 Düzcespor 32 13 7 12 39 33 51 +6
7 Halide Edip Adıvar SK 32 13 8 11 44 29 50 +15
8 Erbaaspor 32 12 11 9 44 40 45 +4
9 Batman Petrolspor 32 11 10 11 40 34 44 +6
10 Yeni Altındağ Bld. 32 10 13 9 39 42 39 -3
11 Çatalcaspor 32 9 13 10 27 35 37 -8
12 Kozan Belediyespor 32 10 16 6 40 49 36 -9
13 Yomraspor 32 9 14 9 22 40 36 -18
14 Erzin Belediyespor 32 9 17 6 32 51 33 -19
15 Bergama Belediyespor 32 8 16 8 34 53 32 -19
16 12 Bingölspor 32 6 13 13 27 41 31 -14
17 Orhangazi Belediyespor 32 6 14 12 30 47 30 -17
18 Çanakkale Dardanel SK 32 5 16 11 34 49 26 -15
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
20.04.2018 20:00 İstanbul Başakşehir 3 - 1 Kayserispor
21.04.2018 19:00 Aytemiz Alanyaspor 2 - 3 Galatasaray
21.04.2018 16:00 Trabzonspor 0 - 2 Demir Grup Sivasspor
21.04.2018 13:30 Gençlerbirliği 0 - 3 Osmanlispor FK
21.04.2018 13:30 Kardemir Karabükspor 1 - 4 Bursaspor
22.04.2018 16:00 Atiker Konyaspor 2 - 0 Kasımpaşa
22.04.2018 16:00 Teleset M. Akhisarspor 1 - 1 Göztepe
22.04.2018 19:00 Beşiktaş 3 - 1 Evkur Yeni Malatyaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
20.04.2018 18:00 Altınordu 3 - 0 Manisaspor
21.04.2018 15:00 Boluspor 3 - 1 İstanbulspor
21.04.2018 13:00 Elazığspor 2 - 3 Adanaspor
21.04.2018 15:15 Gaziantepspor 1 - 4 Eskişehirspor
22.04.2018 15:30 Ankaragücü 4 - 0 Gaziantep Bykşhr Bld.
22.04.2018 13:00 Samsunspor 2 - 2 Denizlispor
22.04.2018 18:00 Balıkesirspor 1 - 1 Umraniyespor
22.04.2018 18:00 Ç.Rizespor 1 - 0 Giresunspor
22.04.2018 15:30 Adana D.Spor 2 - 3 Erzurum BB
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
22.04.2018 15:30 Afjet Afyonspor 4 - 0 Kastamonuspor
22.04.2018 15:30 Bodrumspor 2 - 1 Etimesgut Belediyespor
22.04.2018 15:30 Tuzlaspor 1 - 1 Eyüpspor
22.04.2018 15:30 Mersin İ.Y. 1 - 2 Sarıyer
22.04.2018 15:30 Tokatspor 1 - 2 İnegölspor
22.04.2018 15:30 Keçiörengücü 0 - 0 Amed Sportif
22.04.2018 15:30 Bucaspor 1 - 1 Menemen Bld.
22.04.2018 15:30 4 Eylül Bld. 4 - 2 Kocaeli Birlik Spor
22.04.2018 15:30 Hatayspor 1 - 1 Sancaktepespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
22.04.2018 15:30 Erzin Belediyespor 1 - 4 Ofspor
22.04.2018 15:30 Orhangazispor 4 - 0 Erbaaspor
22.04.2018 15:30 Yomraspor 0 - 0 Bayburt Genclikspor
22.04.2018 15:30 12 Bingolspor 0 - 0 Dardanelspor
22.04.2018 15:30 Catalcaspor 1 - 1 Kozan Belediyespor
22.04.2018 15:30 Manisa Büyükşehir Belediyespor 2 - 1 Batman Pet.
22.04.2018 15:30 Bayrampaşa 1 - 2 Bergama Belediyespor
22.04.2018 15:30 Tekirova Bld. 0 - 1 Halide Edip Adivar Spor
22.04.2018 15:30 Duzcespor 0 - 0 Yeni Altindag Belediyespor
  ANKET Tüm Anketler
VAN TSO Başkanı Kim Olsun?
  NAMAZ VAKİTLERİ
nöbetçi eczaneler
  HABER ARA
YUKARI YUKARI